فرینا

استاد مهرداد اوستا

AVESTA MEHRDAD

زنده ياد استاد مهرداد اوستا (محمد رضا رحماني) شاعر، نويسنده و متفكر بزرگ معاصر به سال 1308 شمسي در خانواده اي اهل شعر در شهر "بروجرد" پاي به عرصه وجود نهاد. پدر مادرش "حاج دوخا محمد" متخلص به "رعنا" شاعري بسيار خوش قريحه و توانا بود و كساني كه ديوان "عارف قزويني" را مطالعه نموده با غزل معروف وي، با مطلع: دوش از زلف سيه يار گره وا ميكرد        رنگ انگشت خود از خون دل ما ميكرد

که مورد استقبال "عارف" واقع گرديده آشنا هستند.

سخاوتمندي حاتم گونه اي با استاد اوستا متولد شده بود، تا جائيكه در سن 3 سالگي با بخشيدن لباس تن خود به يكي از كودكان عريان همسن و سالش تحير همگان را برانگيخت.

در 10 سالگي با سرودن شعر آنهم موزون و مقفي مورد تشويق يكي از آموزگارانش قرار گرفت، گوئي خود نيز به استعداد شگرف خويش واقف بود، زيرا در 12 سالگي شهر بروجرد را براي خود كوچك پنداشت و راه تهران را پيش گرفت و تا پايان عمر پر بار خويش در اين شهر اقامت گزيد.

او در ابتداي اقامت خود در تهران، پس از سپري كردن دوره دبيرستان، ضمن تدريس در مدارس و دبيرستانها، تحصيلات آكادميك خويش را تا اخذ مدرك فوق ليسانس در رشته فلسفه ادامه داد و به دليل اندوخته هاي خارق العاده ذهني اش در زمينه ادبيات و علوم انساني در سن 25 سالگي بعنوان جوانترين استاد جذب دانشگاه شد و در سن 30 سالگي به عضويت شورائي درآمد كه رساله دكتراي دانشجويان دوره دكتري ادبيات فارسي را تأئيد يا رد مينمود.

مطالعه شبانه روزي وي باعث گرديد در مدت كوتاهي بر ادبيات فارسي، عرب و بطور كلي ادبيات جهان تسلط كامل پيدا نمايد و بعنوان يكي از سخنرانان برنامه "مرزهاي دانش" راديو، كه در آن زمان وزين ترين برنامه هاي راديوئي بود در كنار اساتيد بزرگي همچون "محيط طباطبائي" و "ضيأالدين سجادي" به سخنراني بپردازد.

اين اديب گرانقدر و شاعر بزرگ با آنكه در همه زمينه هاي شعري قدرت خويش را به نمايش مي گذاشت، اما به "قصيده" بيشتر از ساير انواع شعر عشق مي ورزيد و به حق لقب بزرگترين قصيده سراي معاصر بعد از "ملك الشعراي بهار" را از آن خود ساخت. وي با تصحيح "ديوان سلمان ساوجي" در سن 22 سالگي انتشار نخستين مجموعه شعر خود با نام "از كاروان رفته" كه گنجينه ارزشمندي از شعر مفاخر فارسي است، تحسين تمامي صاحبنظران را نسبت به خود برانگيخت.

در سالهاي بعد با خلق آثار "پاليزان" و "از امروز تا هرگز" قدرت نويسندگي وي را در حد "رامبو" و "بودلر" ارزيابي نموده و يكي از اساتيد بزرگ ادبيات ايران دكتر خانلري يا دكتر زرين كوب در نقد كتاب "پاليزان" ضمن تمجيد از محتواي اين اثر اظهار داشت: "مهرداد اوستا با خلق اين اثر (سبك جديدي) را به سبكهاي نگارش جهان افزوده است."

استاد اوستا به تمامي دستگاهها و گوشه هاي موسقي ايراني آشنائي دقيق داشت و درست نيم ساعت بعد از لحظه اي كه در تالار وحدت (17 ارديبهشت ماه 70) چشم از جهان فروبست در دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران كلاس "تاريخ موسقي" داشت.

استاد اوستا بيش از 40 اثر تحقيقي و يا تأليفي در زمينه ادبيات و هنر از خود به يادگار گذاشته كه بيش از 20 اثر آن در زمان حيات ايشان منتشر گرديده و بقيه آنها آماده چاپ مي باشد كه مهمترين اين آثار "از كاروان رفته"، "حماسه آرش"، "شراب خانگي ترس محتسب خورده" و "راما" (در شعر)، "پاليزان" و "از امروز تا هرگز" (در نثر داستاني)، "تيرانا" (در نثر انتقادي)، "عقل و اشراق" (در فلسفه)، "انديشه فلاسفه شرق و غرب"، "روش تحقيق در دستور زبان و شيوه نگارش فارسي"، "رساله اي در فلسفه، منطق، روانشناسي واخلاق"، "روش تحقيق درزيباشناسي" و "نقد و بررسي افسانه هاي ملل" (در چندين جلد)، "منطق كلام حافظ" و "منطق كلام فردوسي"، "منطق كلمات"، "منطق حماسي مهابرات"، "نقد وبررسي آثار سنائي"، "تصحيح كليات شيخ سعيدي"، "تصحيح ديوان ابوسعيد ابوالخير"، "تحليل نوروز نامه و رساله وجود عمر خيام نيشابوري"، "تحليل فلسفي و علمي پيرامون اصول اديان"، "لحن شناسي پيرامون آثار و افكار بزرگان سخن ايران"، "روش تحقيق در تاريخ هنر"، "تصحيح مجدد ديوان سلمان ساوجي"، "روش تحقيق در تحولات فكري و فلسفي در اروپا و آسيا"، "سير مكاتب هنري در ايران"، "هدف هنر در شرق و هدف آن در اروپا"، "مكاتب هنري در شرق"، "مكاتب هنري در اروپا"، "مكاتب فلسفي در اروپا"، "مكاتب فلسفي درآسيا"، "هدف نهائي در شرق و غرب"، "كارنامه شعر معاصر"، "كارنامه نثر معاصر" و "تأثير ادبيات ايران بر ادبيات جهان" (در تحقيق)، "اشك وسرنوشت" (تأليف) و "امام حماسه اي ديگر" (نثر و شعر) ميباشند.

سبك اوستا به شیوه‌ی شعرای خراسانی و بیشتر به ناصرخسرو، خاقانی و مسعود سعد نزدیك است. در اندیشه‌های شاعرانه‌اش غالباً دقایق فلسفی و تفكرات حكیمانه را می‌پروراند و به فلسفه نسبی نزدیك می‌شود. وی معتقد است كه «یك هنرمند باید فرزند زمان خود باشد و اگر احیاناً خود نیازمندیهای زیادی از نظر مادی ندارد باید آنقدر روحیه‌ی حساس و تأثیرپذیری داشته باشد كه دردها و نیازمندیهای اكثریت مردم را درك كند و آینه‌ی گویای رنج و شادی مردم زمان باشد». اوستا، در سالهای پایانی عمر خود، به عنوان رییس شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایفای نقش نمود.

حوادث زندگی استاد مهرداد اوستا

·                     پنج سال ابتدایی عمرش را در مشهد گذراند و بعد به بروجرد بازگشت.

·           نخستین شعرش را در سن ده سالگی در کلاس پنج ابتدایی گذراند. این شعر دربارهٔ واقعهٔ عاشورا بود. معلمانش با این شعر وی را تشویق به سرودن شعر کردند.

·                     در ۱۲ سالگی از بروجرد به تهران آمد و دبیرستانش را در پایتخت گذراند.

پس از گرفتن دیپلم ادبی، به استخدام آموزش و پرورش در آمد.

·           در سال ۱۳۲۷، تحصیلات عالی خود را در رشتهٔ معقول و منقول (الهیات) دانشگاه تهران آغاز کرد و آن را تا گرفتن درجهٔ فوق لیسانس فلسفه ادامه داد.

·                     در سال ۱۳۳۲، نخستین اثر وی که تصحیح دیوان سلمان ساوجی بود، بوسیلهٔ انتشارات زوار به چاپ رسید.

·                     پیش از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، مهرداد اوستا مردم را به مبارزه فرا میخواند

در شهریور ۳۲ به جرم مخالفت با رژیم شاه به زندان افتاد. وی اشعاری در مبارزه با رژیم شاه داشت که میتوان به شعر زیر که در سال ۱۳۳۵ سروده بود اشاره کرد:

o                                خانه‌ها ویران، پی آبادی کاخی چراست؟ / تا سزد خودکامه‌ای را دستگاه خودسری؟

·                     سال ۱۳۳۳، سال آغاز تدریس وی در دانشگاه تهران، در همین سال نیز ازدواج کرد.

·                     سال ۱۳۳۵، با سباستین مونه فیلسوف شرق شناس فرانسوی آشنا شد.

·                     سال ۱۳۳۹، نخستین مجموعه شعر او به نام از کاروان رفته منتشر شد.

·                     سال ۴۴، سفر به اروپا

·                     سال ۵۱، دومین مجموعه شعر وی به نام شراب خانگی ترس محتسب خورده را در قالب قصیده منتشر کرد.

·           پس از پیروزی انقلاب، سمتهای وزارت فرهنگ و آموزش عالی، ریاست دانشگاه تهران، ریاست مجتمع عالی هنر و... را عهده دار شد.

·                     سال ۶۲،سفر به فرانسه

·                     سال ۶۷، سخنرانی درباره شعر و شخصیت حافظ

·                     سال ۶۹، شرکت در برزگداشت خلیل الله خلیلی شاعر بزرگ افغانستان

برخی دیگر از آثار استاد اوستا